อภิปรัชญาแห่งกาลเวลา: จากปรัชญาตะวันตกสู่ปฏิจจสมุปบาท

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์แนวคิดอภิปรัชญาแห่งกาลเวลา โดยเปรียบเทียบมุมมองของปรัชญาตะวันตกกับหลักปฏิจจสมุปบาทในพระพุทธศาสนา เพื่ออธิบายความหมายของเวลา ความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัย และการดำรงอยู่ของสรรพสิ่ง จากการศึกษาพบว่า ปรัชญาตะวันตกส่วนใหญ่มุ่งอธิบายธรรมชาติของเวลาในฐานะมิติของการดำรงอยู่หรือโครงสร้างของความเป็นจริง ขณะที่หลักปฏิจจสมุปบาทมองเวลาในฐานะกรอบแห่งความสัมพันธ์ของเหตุและปัจจัย ซึ่งอธิบายการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปของสรรพสิ่งตามกฎแห่งธรรมชาติ

นอกจากนี้ ผลการศึกษายังชี้ให้เห็นว่า แม้ทั้งสองแนวคิดจะมีจุดร่วมในการปฏิเสธความเป็นอิสระของเวลาและให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ของสรรพสิ่ง แต่พระพุทธศาสนามุ่งประยุกต์ความเข้าใจดังกล่าวเพื่อการพัฒนาปัญญา การรู้เท่าทันเหตุปัจจัย และการคลายความยึดมั่นอันเป็นเหตุแห่งทุกข์ บทความจึงเสนอว่า ปฏิจจสมุปบาทสามารถใช้เป็นกรอบอภิปรัชญาในการอธิบายกาลเวลาในฐานะกระบวนการแห่งความสัมพันธ์ การเปลี่ยนแปลง และการเกิดดับของสรรพสิ่ง ซึ่งช่วยสร้างความเข้าใจเชิงบูรณาการระหว่างปรัชญาตะวันตกกับพุทธปรัชญาได้อย่างเป็นระบบ